Obywatelska inicjatywa ustawodawcza to jedno z podstawowych narzędzi demokracji bezpośredniej. O ile referendum ma charakter "hamujący" dla ustroju, o tyle inicjatywa pozwala obywatelom zdynamizować publiczną debatę i samodzielnie tworzyć prawo. Obywatele mogą wnieść do Sejmu własne pomysły w formie konkretnych projektów ustaw lub niesformułowanych idei, o ile poprze je podpisem 100 tys. obywateli. W Polsce istnieje możliwość przeprowadzenia obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej. Jest jednak ona pod wieloma względami ułomna.
Od 1999 do 2012 roku, w celu wniesienia obywatelskiego projektu ustawy zarejestrowało się ponad 100 komitetów. Tylko 35 z nich wniosło swoją propozycję pod obrady Sejmu, a 8 doprowadziło do uchwalenia ustawy. Oznacza to, że aż 4 580 000 Polaków podpisało się pod obywatelskimi projektami ustaw, które nigdy nie weszły w życie. To jednoznacznie wskazuje na to, że zebranie podpisów pod projektem ustawy jest dla obywateli niezwykle trudne. W porównaniu z innymi krajami Europy, czas na zebranie podpisów (3 miesiące) jest zatrważająco krótki. Co więcej - w drodze inicjatywy zabronione jest wnoszenie zmian do Konstytucji. Karygodnym jest by Naród, który jest najwyższą władzą w Polsce, nie mógł samodzielnie zmienić ustawy zasadniczej. Twórcy Konstytucji chcieli ograniczyć obywatelom prawo wnoszenia własnych projektów ustaw, gdyż to ograniczało ich władzę. Partia Demokracja Bezpośrednia wprowadzi następujące zmiany dotyczące obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej:
1. Termin zbierania podpisów pod inicjatywą zostanie wydłużony z 3 do 6 miesięcy, co stanowi średnią w krajach europejskich. Zebranie 100 tys. podpisów w ciągu 6 miesięcy nie będzie wymagało kosztownej kampanii, która obecnie wyłącza z uczestnictwa w demokracji uboższe grupy społeczne.
2. Złożenie podpisu nie będzie wymagało podania dokładnego adresu zamieszkania jak dotychczas, a jedynie wskazania gminy. Wiele osób nie oddaje podpisu w obawie przed wykorzystaniem danych osobowych w niepożądanych celach. Weryfikując prawdziwość podpisów Państwowa Komisja Wyborcza będzie wykorzystywała podane przez popierających numery PESEL.
3. Wprowadzona zostanie możliwość zawieszenia przez komitet biegu terminu zbierania podpisów z ważnych powodów. Stan zawieszenia nie będzie mógł jednak trwać dłużej niż 6 miesięcy.
4. Każdy komitet będzie miał możliwość zaprezentowania swojego projektu za pośrednictwem specjalnie utworzonego kanału telewizji publicznej – TVP Debata (patrz punkt: „Wolne mass media”).
5. Dzięki systemowi elektronicznego głosowania (patrz punkt: "Elektroniczne wybory") umożliwione zostanie także zbieranie podpisów pod inicjatywami przez Internet. Obecnie zbierane podpisy (np. z pomocą serwisu petycje.pl) nie mają mocy prawnej. To musi się zmienić. W ten sposób utworzony zostanie dostęp do demokracji mniej zorganizowanym i mniej zamożnym grupom obywateli.
6. Obywatelski projekt ustawy podlegać będzie weryfikacji fakultatywnej ze strony Trybunału Konstytucyjnego - jeżeli inicjatywa naruszałaby jedność formy (więcej niż jeden projekt zmian), jedność materii (projekt regulowałby więcej niż jedną kwestię), bezwzględnie obowiązujące postanowienia prawa międzynarodowego czy prawa mniejszości, projekt będzie uznawany za całkowicie lub częściowo nieważny. Inicjatywa musi zachowywać jedność materii, a zatem przykładowo niedopuszczalne jest, aby projekt ustawy regulował kwestie podatkowe, natomiast wśród przepisów ukrywał regulacje dotyczące prawa do aborcji.
7. Obywatelskim projektom zostanie nadany specjalny bieg, w którym rozpatrywane są pilne projekty rządowe. A zatem projekty obywatelskie będą rozpatrywane w komisjach do 30 dni (z możliwością wnoszenia poprawek tylko w formie pisemnej), w senacie do 14 dni, zaś Prezydent na ich podpisanie będzie miał 7 dni.
8. Zostanie wprowadzona obywatelska inicjatywa ustawodawcza w sprawie zmiany przepisów Konstytucji RP lub jej całkowitej rewizji. Zmiana przepisów Konstytucji wymagać będzie poparcia 250 tys. obywateli, zaś całkowita rewizja ustroju – 750 tys. Zmiana Konstytucji będzie zgłaszana w formie projektu ustawy (tzw. sformułowana) lub postulatu (tzw. niesformułowana). Zmiana zgłoszona w formie projektu ustawy poddawana jest pod ogólnokrajowe referendum. Sejm będzie mógł jedynie zaopiniować projekt obywateli pozytywnie lub negatywnie, ale zobligowany będzie do przeprowadzenia referendum. W przypadku negatywnej opinii na temat projektu, Sejm będzie mógł sporządzić kontrprojekt zmian i również włączyć go do referendum. W przypadku inicjatywy niesformułowanej Sejm opracowuje stosowny projekt ustawy i poddaje go pod głosowanie w ogólnokrajowym referendum. Jeśli Sejm nie zgadza się z obywatelskim postulatem, od razu poddaje go pod ogólnokrajowe referendum. W przypadku całkowitej rewizji Konstytucji, która możliwa jest jedynie w formie konkretnego projektu ustawy, Sejm bez wydawania opinii poddaje projekt pod głosowanie w ogólnokrajowym referendum. W każdym wypadku wynik referendum jest wiążący i decydujący dla wprowadzenia zmian w ustawie zasadniczej. W przypadku całkowitej weryfikacji Konstytucji, by referendum było uznane za ważne, musi w nim wziąć udział połowa uprawnionych do głosowania w kraju.
Dzięki powyższym zmianom obywatele będą mogli skutecznie pobudzać społeczną debatę, dynamizować proces stanowienia prawa, zgłaszać rządzącym swoje potrzeby i zwracać uwagę na aktualne problemy życia publicznego.
Komentuj